Ксения Варґа

 

 

         

 

 

ГАВРИЇЛ КОСТЕЛЬНИК: ИДИЛСКИ ВЕНЄЦ  „З МОЙОГО ВАЛАЛА”,

НОВИ САД - РУСКИ КЕРЕСТУР, 2004

Найновше видане Костельникового идилского венца "З мойого валала" котре пририхтали Дружтво за руски язик, литературу културу, Руска матка и НВУ "Руске слово", дакус нєобичне, або "осучаснєне" як наводзи редактор професор Юлиян Рамач. Може буц наменєне младшим генерацийом котрим швет мирного валалского живота, та и даєдни обичаї, вше вецей оставаю у паметаню лєм як приповедка. Час компютерох, швидкей комуникациї и новей технологиї вше вецей сцера гранїци медзи урбаним и руралним штредком.

Тоту кнїжку вежню до рукох не лєм млади читаче, алє и читаче котри ше по першираз стретаю з руску литературу, або нє мали можлївосц упознац историю руского язика и руску литературу. Їм лєгчейше будзе читац таке вименєне видане и провадзиц поетово думки.

Перше виданє идилского венца "З мойого валала" вельо гутори тим котри знаю надосц о рускей литературе и о Костельникови. Там часто ґрафия, правопис и лексика збунюю. То випатра як иншаки руски язик. Младших читачох (школярох) збунює "ят", правопис, конструкциї виреченьох, апостроф.

Нове виданє блїзше, розумлївше. Барз удатно заменєни даєдни форми же би ше зачувала мелодия штернацскладового стиху, апостроф остал лєм на даєдних местох. Так мож похопиц же ше скорей и так писало кед поетове сцели остац дошлїдни у писаню одредзеней литературней форми. Правопис сучасни, а даєдни форми словох з народного язика и тоти цо вжати зоз сербского або горватского язика заменєни з препознатлївшима.

Стари слова визначени и маю толкованє на концу текста. Єст их надосц. Додала бим ище слова: мирица (бок 9), процивлїви (бок 4), гуї (класок), и вираз "баба гонї кози". Спомедзи словох котри дати на концу текста школяре висших класох у керестурскей школи препознаваю лєм подаєдни (сцерень, гони, ганти, златко), за слова як наприклад марадик и пранїк лєм чули и нє знаю цо знача.

Барз би було добре кед би ше винашла можлївосц илустровац виданє з фотоґрафиями, малюнками, або на даяки други способ.

Можебуц би добре було єдну часц тексту видруковац так яке було перше виданє.

Читанє Костельникового идилского венца "З мойого валала" то можлївосц упознац як жили и як ше справовали Руснаци на валалє пред сто роками. Кажди читач будзе духовно богатши кед спозна як випатра “шумни и шешлїви живот на валалє" и же Гавриїл Костельник позберал "красни навики тїлесни духовни у яґод до венца звязал зоз першу строфу и таки их подаровал свойому народу.

Тим котри менєй познаю способ и обичаї Руснацох кнїжка може буц мали етноґрафски куцик.

Вшелїяк же таке вименєне виданє потребне пре упознаванє нашей рускей литератури и пре очуванє наших обичайох.

У Руским Керестуре,   17. 10. 2004.      

                                               

 

 

Владимир Сабо Дайко

 

ГАВРИЇЛ КОСТЕЛЬНИК: ИДИЛСКИ ВЕНЄЦ  „З МОЙОГО ВАЛАЛА”,

НОВИ САД - РУСКИ КЕРЕСТУР, 2004

 

 

Ґабор Костелник зачатнїк нашого писаного слова. Вон свой Идилски венєц написал 1904. року,  скорей як написал ґраматику нашого язика. За наш народ тота кнїжочка ма нєпреценїву вредносц, бо то перша кнїжка нашей уметнїцкей литератури. По теди зме мали лєм народну творчосц (народни писнї, приповедки и др.). А з тоту кнїжку Костелник указал и свойому народу и швету же на нашим язику мож писац и уметнїцки твори. Вон и сам прешвечовал наших преднякох (Дюру Биндаса, Михала Мудрого и др.) же треба же би кнїжки за наш народ друковали на народним язику же би их народ могол розумиц. Тото свойо становиско подкрипел и з тим же написал и нашу першу ґраматику (1924). Його становиско прилапели нашо предняки, та новоосноване Руске народне просвитне дружтво (1919) од 1921. року почало обявйовац календари, новини и други кнїжки на нашим народним язику.

Идилски венєц нєшка ма значенє и як етноґрафске дїло, бо Костелник у нїм описал способ живота нашого народу и його обичаї у прешлосци: як ше дакеди орало, шало, кошело, тлачело; як нашо жени предли, ткали и билєли платно и шили з нього домашнї шмати, мехи, поньви и др.; як ше млади забавяли на прадкох; як швецели Крачун; як ше през Фашенґи свадзбовали. А церква за наш народ була найвекша святиня: на швета и внєдзелю за ньго найвекша и наймилша обовязка була пойсц до церкви на богослуженє.

Добре зробел пририхтовач того виданя же го осучаснєл, т.є. же го обявює на сучасней ґрафиї и правопису, бо з тим олєгча читанє тей кнїжки, окреме младим; тиж добре же, пре младих читачох, потолковал менєй познати слова хтори ше нєшка уж нє хасную. Вредносц виданя повекшана и з тим же є илустроване. Прето предкладам же би ше Костелников Идилски венєц “З мойого валала” пририхтани у такей форми обявел.   

У Коцуре 25. 10. 2004.

 

 

 

Мелания Сабадош

 

 

ГАВРИЇЛ КОСТЕЛЬНИК: ИДИЛСКИ ВЕНЄЦ  „З МОЙОГО ВАЛАЛА”,

НОВИ САД - РУСКИ КЕРЕСТУР, 2004

 

 

            Шмели, одважни и вельки крочай направел др Юлиян Рамач кед ше прилапел роботи на осучасньованю идилского венца "З мойого валала" Гавриїла Костельника. Прецо то шмели и одважни крочай? Прето же велї познавателє литератури, як нашей так и шветовей, а и даєдни читателє, поведза же ориґинални дїла вельких писательох нє треба рушац, виправяц, губиц, або злєпшовац, алє их охабиц таки яки су же би нє страцели на квалитету и своєй ориґиналносци.

            Медзитим, робота др Юлияна Рамача на вименкох идилского венца "З мойого валала" нє погубела квалитет дїла и воно нїч нє страцело од своєй ориґналносци. Лєгко читац и розумиц идилски венєц "З мойого валала" тим хтори маю пейдзешат-шейдзешат роки и паметаю способ роботи, живота и обичаї так як их Костельник описал, а яки нєшка уж вецей нєт, алє кед вежнєме до огляду же тоту кнїжочку треба же би читали и тринац-штернацрочни дзеци, вец таки виправки були нєобходни. Зоз вименками яки поробени на идилским венцу, дїло будзе прилапенше од ширшого кругу читательох и кнїжка будзе частейше у рукох читательох, окреме младших, а менєй стац на полїчкох наших домашнїх библиотекох. У хторих сеґментох и прецо праве на тих местох вименки направени, потолковал сам редактор.

              Читац, любиц кнїжку и давац думанє о нєй можеме теди кед ю розумиме, а праве виправки идилского венца допринєсли тому же би кнїжка постала розумлївша, сучаснєйша, популарнєйша, та з тим и читанша, а то нам, на концуб и циль - приблїжиц ю цо ширшому кругу читачох.

               Окреме добре поробене же на кратки и ясни способ дате толкованє словох хтори ше нєшка ридко стретаю у каждодньовей бешеди, а нєобходно знац їх значенє пре розуменє Костeльникового дїла, пре розуменє часу о хторим Костельник пише.

               Наздавам ше же тота кнїжка пошвидко найдзе свойо место и у обовязковей домашнєй лектири за школярох седмих, або осмих класох и же то будзе мост ґу читаню и других Костельникових дїлох.

            Шицки красни навики и тїлесни и духовни повязани до венца, як гутори сам Костельник, нє буду круг по хторим блукаю млади ґенерациї, алє прави венєц до хторого ше зачиря, виберу тото найкрасше и збогаца свой духовни живот, а ориґиналне дїло им тиж так вше може буц  при руки.

               У Руским Керестуре, новембра 2004. року

            

Початок :: Početak :: Home