ОБРАЗОВАНЄ И ВОСПИТАНЄ НА

РУСКИМ ЯЗИКУ У ВОЙВОДИНИ, РЕПУБЛИКА СЕРБИЯ

 

 

Припаднїки рускей националней заєднїци у Републики Сербиї у найвекшим чишлє жию у трох населєньох: Руским Керестуре (општина Кула), Коцуре (општина Вербас) и Дюрдьовe (општина Жабель), а у меншим чишлє жию у Кули, Вербаше, Новим Садзе, Ґосподїнцох (општина Жабель), Новим Орахове (општина Бачка Тополя), Суботици, Шиду (и местох шидскей општини: Бачинци, Беркасово, Бикич Дол), Сримскей Митровици, Беоґраду (15 населєних штредкох) итд.

 

Руски язик єден зоз наставних язикох на хторих ше, попри мадярского, словацкого и румунского, орґанизує порядна настава у основним и стреднїм образованю и воспитаню у Войводини, воспитно-образовни активносци дзецох предшколского возросту и настава за студентох на факултетским ступню образованя.

 

Предшколске воспитанє и образованє

 

Предшколске воспитанє и образованє на руским язику ма традицию длугшу од єдного вика и у континуитету ше одвива у Руским  Керестуре од 1902, а у Коцуре од 1905. року. Воспитно-образовни активносци дзецох предшколского возросту ше на руским язику одвиваю у Руским Керестуре, дзе постої яшельков возрост, предлужене пребуванє и воспитни ґрупи за пририхтованє дзецох до школи. У Коцуре и Дюрдьове роби по єдна воспитна ґрупа у рамикох хторих ше дзеци пририхтую за школу, а орґанизоване и предлужене пребуванє предшколских дзецох.

 

У штредкох у хторих нє постої можлївосц орґанизованя порядних воспитних ґрупох на руским язику, руски язик ше виучує факултативно (пестованє руского язика). Таки воспитни ґрупи єст у Новим Садзе (2), Вербаше и Кули, а у планє облапиц дзеци зоз пестованьом руского язика и у рамикох предшколских оддзелєньох у општини Шид – Шид, Бачинци, Беркасов и Бикич Дол (Прилог: 1).

 

Зоз предшколскима дзецми робя воспитачки/виховательки, медицински шестри и пестунки. Виховательки у роботи хасную литературу: приручнїки на руским язику, часопис за дзеци (Мала заградка), зборнїк (Ластовички), а орґанизую ше и пригодни програми (Бамби-фест), роботнї, дзеци участвую у културно-уметнїцких програмох (Червене пупче) итд.

 

 

Основне воспитанє и образованє

    

Основне воспитанє и образованє на руским язику тиж ма длугу традицию. Руснаци ше до тих крайох почали насельовац 1745. року, а першу школу основали у Руским Керестуре 1753. року. У Коцуре школа почала робиц 1765, у Новим Садзе 1823, Шидзе 1818, Бачинцох 1847, Дюрдьове 1880. року итд. 

 

Порядна настава на руским язику од I-VIII класу отримує ше у трох (3) населєньох: Руским Керестуре (општина Кула), Коцуре (Вербас) и Дюрдьове (Жабель). Настава у тих местох ше у цалосци одвива на руским язику. Основни школи у Коцуре и Дюрдьове  двоязични, односно постоя оддзелєня на руским и оддзелєня на сербским наставним язику.

 

За орґанизованє настави на руским язику постоя учебнїки, приручнїки и друга литература и наставни средства, а и школска (педаґоґийна) документация ше водзи и на руским язику, односно у складзе зоз предписанями у обласци просвити у Републики Сербиї.

 

У других руских штредкох, дзе пре менше число школярох и териториялни принцип упису школярох нє постої можлївосц орґанизованя порядней настави на руским язику орґанизує ше виучованє руского язика як виборного предмету зоз елементами националней култури (пестованє мацеринского язика).

 

То тоти шредки зоз шлїдуюцим числом школох: Нови Сад (15 основни школи), Вербас (4), Кула (2), Нове Орахово, општина Бачка Тополя (2), Ґосподїнци, општина Жабель (1), Шид як општинске место (2) зоз подручнима оддзелєнями у Бачинцох, Беркасове и Бикич Долу, Суботица (1), Сримска Митровица (2) и Беоґрад (1), цо вєдно виноши 12 населєня и понад 30 основни школи. 

 

За школярох основношколского возросту хтори посцигую замерковани резултати у виучованю руского язика орґанизує ше, як и за припаднїкох мадярскей, словацкей и румунскей националней меншини: Републичне змаганє зоз руского язика (у Руским Керестуре, Коцуре, Дюрдьове), отримую ше Стретнуца руских школох (основани су у Бачинцох 1994. року и од теди отримани 12 стретнуца), Подобова колония Стеван Боднаров (основана у Ґосподїнцох 1995. року –  отримани 5 дзецински подобово колониї), а отримую ше и други програми як цо то Червене пупче у Руским Керестуре, Веселинка у Новим Садзе итд.

 

У настави ше анґажую наставнїки и професоре класней настави, професоре руского язика и литератури и професоре других предметох зоз знаньом руского язика. Додзелюю ше награди: наставнїком плакета зоз меном проф. Гавриїла Г. Надя, а школяром припознанє зоз меном Славки Сабадош. Условия за наставу и роботу задоволююци бо у такповесц шицких штредкох школи у хторих ше отримує порядна настава або пестованє по руски школи новшого типу зоз сучаснима учальнями, кабинетами, библиотеку, компютерску опрему, спортскима теренами итд.  

 

 

Стреднє образованє и васпитанє

 

1970. року у Руским Керестуре основана подполна стредня школа на руским язику – ґимназия – зоз сучасним интернатским змесценьом за школярох зоз других руских шредкох. То єдина руска стредня школа у нас и у швеце  (року 1945. у Руским Керестуре була основана перша нїзша ґимназия на руским язику, т. є.. висши класи, V–VIII, терашнєй основней школи).

 

Настава у ґимназиї у Руским Керестуре одвива ше на руским язику, а од 90-их рокох постоя и оддзелєня на сербским язику.

 

У Новим Садзе того 2006/2007. шк. року почало виучованє руского язика як виборного предмету (пестованє руского язика) на стредньошколским ступню, зоз хторим дата можлївосц упознаваня мацеринского язика, литератури, култури и фаховей терминолоґиї и за школярох других фахох и будуцих занїманьох. 

 

 

Образованє на факултетским ступню у Новим Садзе

 

На Филозофским факултету у Новим Садзе 1972. року почал зоз роботу Лекторат за руски язик (штирисеместрови курс язика и литератури), а 1981. године основана Катедра за руски язик и литературу (осем семестри), на хторей, од того часу по тераз, дипломовали вецей як 20 (27) професоре руского язика и литератури (Прилог: 3).

 

 

 

Инициятиви и предкладаня вязани за образованє и воспитанє на руским язику

 

Док ше число руских школярох у порядней настави (пре нїзши наталитет, висельованє до Канади и други причини) зменшує, число школярох хтори пестую руски язик остатнїх рокох звекшане, та так на пестованє руского язика ходза понад 300 школяре основношколского возросту, коло 50 дзеци предшколского возросту и 20 школяре стреднього ступню, гоч и то нє оптималне число хторе би требало и могло буц. На тим планє потребне ширше анґажованє як компетентних институцийох просвити, образованя и националних меншинох, так исто и родичох и културних институцийох у местох у хторих школяре ходза на наставу або воспитно-образовни активносци по руски. 

 

Було би добре кед би виучованє руского язика як виборного предмету  було укапчане (состойна часц) до порядней настави, кед би оцени зоз пестованя мацеринского язика  були вредновани так же би дїйствовали стимулативно (тераз нє уходза до просеку), а анкетованю родичох на початку школского рока зоз питаньом: Чи жадаю же би їх дзеци виучовали, односно пестовали мацерински язик !!! придавало векше значенє, а нє подрозумйовало лєм як рутинску обовязку итд.

 

Зоз финансийнима средствама реґуловац и стимуловац пестованє руского язика маюци у оглядзе же єдно число наставнїкох роби зоз 80%, 30%, або 20%, а на предшколским возросту лєм зоз минималним надополнєньом, або и без нього (Нови Сад, Вербас, Кула, Шид). 

 

У вязи зоз воспитно-образовнима активносцами на руским язику анґажує ше Одбор за образованє Националного совиту рускей националней меншини. Длугши час у рамикох Дружтва за руски язик, литературу и културу иснує Актив наставнїкох и Актив вихователькох руского язика. На Филозофским факултету у Новим Садзе образую ше професоре руского язика и литератури, а у Заводзе за учебнїки и наставни средства видаваю ше учебнїки и на руским язику.  

 

Було би добре кед би ше, як и у скорейшим периодзе (70–80-их рокох 20. вику), анґажовало школского надзорнїка, односно совитнїка за руски язик и литературу (остатнїх рокох за руски и румунски язик нє постої), маюци у оглядзе же його улога у педаґоґийней роботи школох зоз наставу и пестованьом руского язика барз значна, як на фаховим планє, так и у орґанизацийним поглядзе; у пририхтованю наставних планох и програмох, фаховим усавершованю наставнїкох, орґанизованю змаганя з руского язика, видаваню учебнїкох итд.

 

  

У Новим Садзе, 2006/2007. року

                                                   

И. Папуґа

                

                 

Початок :: Početak :: Home